Vì sao BPM và thể loại không nói lên cảm xúc
Hai bài cùng 124 BPM, cùng tag House. Một bài êm, lăn đều, hợp lúc 10 giờ tối; bài kia nện thẳng, hợp lúc 1 giờ sáng khi sàn đông nhất. Trên giấy, hai bài giống hệt nhau.
Mấy con số DJ quen dùng để lọc đều hụt một chỗ:
- BPM nói tốc độ, không nói độ căng. Một bài half-time 140 BPM có thể nghe nhẹ hơn một bài 120 BPM dày đặc.
- Tag thể loại quá rộng, mỗi nơi ghi một kiểu. Chữ "House" gom từ nhạc lounge tới nhạc giờ cao điểm.
- Key chỉ là gợi ý yếu. Giọng thứ không có nghĩa là buồn, giọng trưởng không có nghĩa là vui; rất nhiều bài hưng phấn viết ở giọng thứ.
- Độ to gần như không giúp gì. Nhạc bây giờ bài nào cũng master to, nên một bài chill và một bài sung có thể đo ra xấp xỉ nhau.
Thứ tai bạn gọi là "năng lượng" thực chất là tổng của nhiều thứ: kick đánh mạnh và dày cỡ nào, bass nặng ra sao, dải cao sáng hay tối, phần phối nhiều lớp hay thưa, drop và break lớn tới đâu. Cảm xúc là lớp màu phủ lên trên: sáng hay tối, ấm hay lạnh, phấn chấn hay căng thẳng. Không con số nào gói hết được, nên xưa nay chia nhạc theo cảm xúc đều phải nghe bằng tai.
Cảm xúc và năng lượng là hai trục khác nhau
Nhiều DJ gộp hai thứ này làm một, và đó là lý do thư mục "mood" lâu dần thành mớ hỗn độn. Năng lượng là bài nhạc đẩy mạnh cỡ nào. Cảm xúc là bài nhạc gợi cảm giác gì. Hai thứ độc lập với nhau:
| Cảm xúc sáng | Cảm xúc tối | |
|---|---|---|
| Năng lượng thấp | Hoàng hôn, lounge, chill | Deep, thôi miên, về khuya |
| Năng lượng cao | Hưng phấn, lễ hội, bay bổng | Dồn dập, cao điểm kiểu tối |
Một bài deep tối, lăn đều và một bài lounge nắng ấm đều là năng lượng thấp, nhưng bạn sẽ không bao giờ đổi bài này lấy bài kia. Với Vinahouse, cặp Xung Sáng và Xung Tối chính là một trục cảm xúc.
Hãy xem khi chọn bài kế tiếp giữa set, bạn dựa vào trục nào nhiều nhất, rồi đặt bộ nhãn quanh trục đó. Thật sự cần cả hai thì ghép thành vài nhãn như "Peak Tối", "Peak Sáng", đừng tách ra đủ mọi cặp.
Bộ nhãn cảm xúc, năng lượng gợi ý
Không có danh sách chuẩn nào cả. Dưới đây là những nhãn DJ hay dùng; lấy cái hợp với set của bạn, đổi tên thoải mái, bỏ phần còn lại.
| Nhãn | Thường nghe thế nào | Thường chơi lúc nào |
|---|---|---|
| Chill | Kick nhẹ hoặc không có, pad ấm, nhiều khoảng trống | Tiệc tối, lounge, mở màn khi phòng còn vắng |
| Warm-up | Groove đều, bass tiết chế, ít drop lớn | Khoảng giờ đầu của đêm |
| Groovy | Bassline nảy, bộ gõ dày, có độ lắc | Lúc sàn bắt đầu chuyển động |
| Peak | Kick đầy, bass nặng, drop lớn, phối dày | Giờ đông nhất của đêm |
| Dark | Bass gắt, giai điệu thưa, căng, thôi miên | Về khuya, sau giờ cao điểm |
| Euphoric | Hợp âm sáng, break lớn, lead bay bổng | Khoảnh khắc cả sàn giơ tay |
| Closing | Nhiều giai điệu, giàu cảm xúc, năng lượng hạ dần | Vài bài cuối |
Bốn tới bảy nhãn là vừa. Ít hơn thì mỗi thư mục thành cái túi đựng đủ thứ. Nhiều hơn thì các nhãn cạnh nhau bắt đầu nghe na ná, kể cả với chính bạn.
Quen nghĩ bằng con số thì dùng mức năng lượng làm nhãn cũng được, chẳng hạn từ Năng lượng 1 tới Năng lượng 5. Chỉ nên giữ ít bậc. Trên thang 10 điểm, khác biệt giữa 6 và 7 quá mờ để ai, người hay máy, áp dụng cho nhất quán.
Cách phân loại nhạc theo cảm xúc tự động
Nghe bằng tai để chia một nghìn bài theo cảm xúc mất vài ngày. Cách nhanh hơn là huấn luyện phần mềm bằng bài mẫu cho từng nhãn, giống cách bạn kèm một DJ mới vào chơi resident: "đây là bài warm-up, đây là bài peak".
- Chọn trục và bộ nhãn. Năng lượng, cảm xúc, hoặc vài nhãn ghép, tùy cách bạn chọn bài giữa set.
- Mỗi nhãn một thư mục. Cho vào những bài chắc chắn thuộc nhãn đó. Khoảng 100 bài mỗi nhãn là mức nên nhắm tới; bắt đầu ít hơn rồi thêm dần cũng được.
- Huấn luyện. Phần mềm nghe từng bài mẫu, đo nhịp, năng lượng, âm sắc, rồi học xem mỗi nhãn nghe ra sao theo cách của bạn.
- Phân loại nhạc mới. Mỗi bài mới nhận nhãn gần nhất kèm độ tự tin.
- Nghe lại bài chưa chắc. Độ tự tin thấp thường là bài nằm lưng chừng giữa hai nhãn. Nghe, quyết, sửa.
Đây cũng là ý tưởng của phân loại nhạc theo thể loại tự động, chỉ khác là áp cho cảm giác thay vì phong cách. Phần mềm không biết "tối" nói chung là gì. Nó học "tối" nghĩa là gì trong thư mục của bạn, và đó mới là điểm đáng giá: Groovy của bạn không phải Groovy của người khác.
Mẹo chọn bài mẫu cho mỗi nhãn
Bài mẫu là toàn bộ bài học, nên kết quả tốt hay dở nằm ở đây.
- Chọn bài đúng chất nhất. Lấy những bài bạn sẽ bật cho khoảnh khắc đó mà không cần nghĩ. Còn phân vân thì để ra ngoài.
- Bỏ bài lưng chừng. Bài nửa Groovy nửa Peak làm nhòe ranh giới giữa hai nhãn. Để sau hẵng phân loại nó, chỉ đừng dùng nó làm mẫu.
- Trộn nghệ sĩ, Key, BPM trong cùng một nhãn. Nếu mọi bài mẫu của Dark đều của một producer, phần mềm có thể học chất riêng của producer đó thay vì độ "tối".
- Giữ các nhãn tương đối cân. Một nhãn 15 bài nằm cạnh nhãn 200 bài sẽ khó được nhận ra đúng hơn.
- Một bài, một thư mục. Cùng một bài nằm cả ở Warm-up lẫn Groovy là dạy hai điều ngược nhau cùng lúc.
- Xét phần chính của bài. Không phải đoạn intro hay đoạn break, mà là phần chạy suốt phần lớn thời lượng.
- Tự kiểm tra. Rút ngẫu nhiên mười bài trong một thư mục ra nghe. Nếu muốn chuyển từ hai bài trở lên sang chỗ khác, hãy siết lại định nghĩa nhãn đó trước khi mong phần mềm làm theo.
Câu hỏi thường gặp
Phần mềm có nhận ra được cảm xúc của bài nhạc không?
Nó nhận ra được những gì cảm xúc "nghe ra": âm sắc sáng hay tối, bass nặng hay nhẹ, nhịp dồn dập hay thong thả. Nó học điều đó từ bài mẫu của bạn, nên đi theo đúng định nghĩa của bạn cho từng nhãn.
Thứ nó không làm được là hiểu lời bài hát. Lời buồn trên nền nhạc vui thì với nó vẫn là bài vui.
Một bài vừa groovy vừa tối thì sao?
Ngoài đời thì có, rất nhiều. Còn khi phân loại, mỗi bài nhận một nhãn trong bộ nhãn của bạn. Hãy chọn trục bạn dựa vào nhiều nhất khi chọn bài kế tiếp, hoặc tạo nhãn ghép như Groovy Tối nếu bạn hay dùng kiểu bài đó.
Nên bắt đầu với bao nhiêu nhãn cảm xúc?
Bốn tới bảy nhãn. Bắt đầu với những nhãn gig nào bạn cũng dùng, xem phần mềm phân biệt chúng tốt tới đâu, rồi tách hay thêm nhãn sau. Thêm một nhãn chỉ là thêm một thư mục bài mẫu.
Có nên chấm năng lượng theo thang 1 tới 10 không?
Thang ngắn hơn chạy tốt hơn. Ba tới năm mức năng lượng, mức nào cũng khác rõ mức kế bên, sẽ chia nhất quán hơn nhiều so với mười mức mà các mức cạnh nhau chồng lấn.
Có còn cần BPM và Key không?
Vẫn cần. Nhãn cảm xúc cho biết bài nào hợp khoảnh khắc; BPM và Key cho biết trong số đó bài nào mix mượt với nhau. Lọc theo nhãn trước, rồi thu hẹp theo BPM và Key. Muốn sắp cả một đêm, đọc cách lên năng lượng cho một set DJ.
Làm nhanh với Taxonomy DJ
Phân loại nhạc tự động của Taxonomy DJ chạy với bất kỳ nhãn nào bạn đặt, kể cả nhãn cảm xúc và năng lượng:
- Ở tab Huấn luyện, bấm Thêm nhãn, đặt tên rồi chọn thư mục bài mẫu, ví dụ thư mục Warm-up. Các thư mục cảm xúc nằm chung một thư mục cha thì bấm Dò từ thư mục cha: mỗi thư mục con thành một nhãn. Ứng dụng tự phân tích, huấn luyện rồi mở Báo cáo model cho biết nhãn nào hay bị nhầm.
- Ở tab Kho nhạc, bấm Thêm thư mục nhạc, chọn Phân tích toàn diện ở hộp Sau khi quét rồi bấm Quét. Mỗi bài có nhãn kèm % Độ tự tin.
- Bấm Lọc nhanh ▸ Cần nghe lại để chỉ xem bài chưa chắc, sửa nhãn ở ô Nhãn hoặc bằng phím 1–9.
- Lọc cột Nhãn, rồi thu hẹp theo BPM hay Camelot ở ô lọc ngay trên tên cột để tìm bài vừa hợp khoảnh khắc vừa mix được. Bấm chuột phải ▸ Thêm vào danh sách phát để dựng danh sách bài cho set.
- Chọn bài, rồi Tệp ▸ Sao chép tới thư mục: mỗi nhãn một thư mục con, file gốc giữ nguyên.
Huấn luyện và gán nhãn tự động cần gói Premium. BPM, Key, gán nhãn bằng tay và sao chép, di chuyển file đều dùng được ở gói Free.
Đọc tiếp: AI phân loại nhạc hoạt động thế nào và cách lên năng lượng cho một set DJ.