Trả lời nhanh: bắt đầu từ phẳng, mỗi lần sửa một chỗ
Phần lớn ảnh "EQ hay nhất" trên mạng là đường cong hình nụ cười, thanh nào cũng kéo hết cỡ. Nghe thì phấn khích được mười giây, mười phút sau là mỏi tai. Những mức chỉnh dùng được lâu đều theo vài nguyên tắc:
- Bắt đầu từ phẳng. Mở một bài bạn thuộc lòng và gọi tên đúng một vấn đề: ù quá, chói quá, giọng bị chìm.
- Cắt trước khi tăng. Nghe đục thì cắt nhẹ quanh 250 tới 400 Hz thường hiệu quả hơn là tăng treble cho "sáng".
- Chỉnh ít thôi. Chừng 3 dB đã nghe rõ khác, 6 dB là nhiều. Quá mức đó thường là bạn đang chống lại cái loa hoặc bản thu.
- Tăng bao nhiêu thì hạ mức tổng chừng đó. Tăng bass 6 dB thì kéo preamp xuống khoảng 6 dB. Lý do ở phần dưới.
- So ở cùng âm lượng. Tiếng to hơn lúc đầu bao giờ cũng có vẻ "hay hơn". Bật tắt EQ để so, và chỉ kết luận khi hai bên to bằng nhau.
Nếu chưa quen với dải tần và các kiểu EQ, đọc EQ là gì trước. Bài này là phần công thức.
Tìm đúng vấn đề trước khi vặn nút
Tả lại cái bạn nghe thấy, rồi tìm tới vùng tần số gây ra nó:
| Nghe thấy… | Thường nằm ở | Thử |
|---|---|---|
| Ù, một nốt bass ngân mãi | 80–200 Hz | Cắt hẹp 3 dB đúng nốt bị ngân |
| Đục, mờ | 200–400 Hz | Cắt rộng 2–3 dB |
| Nghe như nói trong ống giấy | 400–800 Hz | Cắt 2 dB |
| Chói, mỏi tai | 2–4 kHz | Cắt 1,5–3 dB |
| Tiếng "xì" ở chữ s | 5–8 kHz | Cắt hẹp 2–3 dB |
| Mỏng, không có sức nặng | Quanh 80–120 Hz | Tăng shelf nhẹ 2–4 dB |
| Tối, thiếu độ thoáng | Trên 8–10 kHz | Tăng shelf 2–3 dB |
Cắt hẹp (Q cao) gỡ đúng một chỗ hỏng mà không đụng phần bên cạnh. Còn tăng thì nên tăng rộng (Q thấp) hoặc dùng shelf, nghe mới tự nhiên.
Chỉnh EQ bass hay nhất
Thêm bass là yêu cầu phổ biến nhất, và cũng dễ quá tay nhất.
- Low shelf khoảng 80–100 Hz, +3 tới +6 dB. Shelf nâng đều cả vùng trầm thay vì đội lên một cục ở một tần số.
- Cắt 1,5–2 dB quanh 300 Hz. Bass dư sẽ tràn lên vùng trung trầm và thành ù. Dọn chỗ đó thì bass vẫn chắc, gọn.
- Hạ preamp khoảng 3 dB, hoặc hơn, tùy bạn tăng nhiều hay ít.
- Với loa nhỏ, đừng đuổi theo sub. Loa laptop hay loa không dây cỡ nhỏ không phát nổi dưới khoảng 100–150 Hz. Tăng ở đó chỉ làm màng loa méo. Nâng quanh 150–250 Hz thay vào, chỗ loa còn phát được.
Muốn bass "đấm vào ngực" trên dàn lớn thì vùng đó là 40–60 Hz. Muốn kick nảy thì nằm ở khoảng 80–120 Hz. Tách hai vùng này ra, bạn có bass chắc thay vì bass ù.
Chỉnh EQ cho giọng hát rõ hơn
Giọng người nằm đại khái từ 200 Hz tới 4 kHz, và rõ hay không quyết định ở quanh 2 tới 3 kHz.
- Cắt thấp (high-pass) quanh 80–90 Hz. Giọng hầu như không có gì ở dưới đó, nên cắt đi cho thoáng mà không đổi giọng ca sĩ.
- Cắt khoảng 3 dB quanh 250 Hz, chỗ đục nhất của giọng.
- Tăng 3–4 dB quanh 2,5 kHz cho rõ lời.
- Thêm chừng 2 dB quanh 5 kHz cho giọng nổi lên trước, rồi nghe kỹ tiếng "xì". Nếu chữ s gắt lên thì giảm bớt, hoặc cắt nhẹ ở 6–8 kHz.
Với podcast, lời thoại thì vẫn ý đó, cắt thấp mạnh tay hơn một chút và thêm chút độ thoáng ở phần cao.
Bảng gợi ý chỉnh EQ theo mục đích
Các con số là điểm xuất phát, không phải luật. Mỗi cái loa, mỗi chiếc tai nghe mỗi khác một chút.
| Mục đích | Cắt | Tăng | Preset trong Taxonomy DJ |
|---|---|---|---|
| Thêm bass | Quanh 300 Hz, −1,5 dB | Low shelf 80 Hz, +6 dB | Bass Boost |
| Giọng hát rõ hơn | Dưới 90 Hz, 250 Hz −3 dB | 2,5 kHz +4 dB, 5 kHz +2 dB | Vocal Boost |
| Tai nghe | Chỉ cắt chỗ chói nếu nghe thấy | Low shelf quanh 105 Hz, +4 dB | Tai nghe (Không gian) |
| Loa laptop, loa nhỏ | Dưới khoảng 130 Hz, 3 kHz −1,5 dB | 220 Hz +3 dB, phần cao +2,5 dB | Loa laptop (Không gian) |
| Xe hơi | 150 Hz −3,5 dB | 2,5 kHz +2,5 dB, phần cao +3,5 dB | Xe hơi (Không gian) |
| Nghe nhỏ tiếng ban đêm | 1 kHz −1,5 dB | Trầm +6 dB, cao +4 dB | Loudness |
| Đêm khuya, tường mỏng | Mọi thứ dưới 90 Hz, 200 Hz −2 dB | 2 kHz +1,5 dB | Đêm khuya |
Tai nghe
Tai nghe khác nhau nhiều hơn mọi thiết bị khác: nhiều tai nghe hở và tai nghe giá rẻ thiếu trầm sâu, trong khi vài tai nghe kín đã đẩy bass rất mạnh. Bắt đầu bằng một low shelf nhẹ quanh 100 Hz, và chỉ cắt vùng trung cao khi nó thật sự làm bạn mỏi tai. Crossfeed, tức trộn một chút tiếng kênh này sang tai bên kia, làm mất cảm giác "nhạc nằm trong đầu" khi nghe lâu.
Loa laptop và loa nhỏ
Chấp nhận là không có sub. Cắt phần trầm sâu loa không phát nổi, thêm chút thân tiếng quanh 200 Hz, và hạ nhẹ 3 kHz, chỗ loa nhỏ hay bị gắt.
Xe hơi
Khoang xe kín tự khuếch đại vùng trầm sâu nhất, thường thêm vài dB, nên tăng sub trong xe hay thành ù. Vấn đề thật là tiếng đọng quanh 100–200 Hz và phần cao bị ghế, thảm nuốt mất. Cắt chỗ thứ nhất, bù chỗ thứ hai.
Nghe ban đêm
Hai nhu cầu khác nhau cùng mang tên này. Mở nhỏ tiếng thì tai hụt cả trầm lẫn cao, nhạc nghe mỏng: đường cong loudness bù lại cả hai đầu. Còn nếu ngại hàng xóm thì làm ngược lại: cắt sub, thứ truyền qua tường, và để nguyên phần còn lại.
Tăng quá tay: méo tiếng và cắt ngọn
Tăng dải nào cũng là thêm mức. Phần lớn bài nhạc bây giờ được master sát trần số, nên tăng bass 6 dB là không còn chỗ chứa. Đỉnh sóng bị cắt phẳng, đó là cắt ngọn (clipping), và bạn nghe thấy nó thành tiếng rè trên mỗi cú kick, hoặc một kiểu to bẹt, mỏi tai.
Loa cũng có trần. Một cái loa nhỏ bị tăng bass mạnh sẽ méo từ lâu trước khi núm âm lượng chạm mức tối đa.
Cách chữa nhàm chán nhưng lần nào cũng đúng: tăng bao nhiêu thì hạ preamp hay mức tổng chừng đó, và ưu tiên cắt hơn tăng. Limiter có thể đỡ phần lọt qua, nhưng nếu nó phải làm việc liên tục là nó đang bóp nhạc của bạn. Kéo preamp xuống.
Câu hỏi thường gặp
Chỉnh EQ bass thế nào là hay nhất?
Low shelf quanh 80–100 Hz tăng 3 tới 6 dB, cắt nhẹ khoảng 1,5 dB quanh 300 Hz cho sạch, và hạ preamp khoảng 3 dB. Với loa nhỏ, nâng vùng 150–250 Hz thay vì vùng sub mà loa không phát nổi.
EQ hình chữ V có nên dùng không?
Ổn cho những buổi nghe ngắn và to như tiệc tùng, tập gym, vì trầm và cao được đẩy lên nghe sôi động. Nghe lâu thì mỏi tai và giọng hát bị đẩy lùi. Giữ chữ V nông, mỗi đầu vài dB, và hạ mức tổng cho tương xứng.
EQ có cứu được file MP3 chất lượng thấp không?
Chỉ một chút. EQ bớt được chói hay thêm được chút ấm, nhưng không lấy lại được chi tiết đã bị bỏ đi lúc nén file. Tăng phần cao cho file bitrate thấp thường còn làm lộ rõ tiếng rè lạ của nó.
Nên dùng preset hay tự chỉnh EQ?
Bắt đầu bằng một preset đúng mục đích, rồi chỉnh thêm theo tai. Một preset tốt đưa bạn đi gần hết quãng đường, đã cân sẵn preamp cho phần tăng, và đỡ cho bạn khỏi phải đoán tần số.
Làm nhanh với Taxonomy DJ
Trình phát nhạc và EQ của Taxonomy DJ có sẵn mọi công thức ở trên, miễn phí ở mọi gói:
- Bấm EQ để mở cửa sổ EQ. 34 preset chia thành Theo tâm trạng, Chỉnh nhanh và Chất âm thể loại. Nhóm Chỉnh nhanh chính là bảng công thức: Bass Boost, Bass Cut, Treble Boost, Treble Cut, Vocal Boost, Loudness và Rõ lời. Preset Đêm khuya trong nhóm Theo tâm trạng cắt sub. Bấm ‹ › để nghe lần lượt.
- Ở khu Không gian dưới đáy cửa sổ, chọn nơi bạn đang nghe trong 13 preset, gồm Tai nghe, Tai nghe êm, Loa laptop, Loa kéo / loa thùng, Dàn club / Sub rời, Xe hơi và Phòng nhỏ. Không gian có công tắc riêng và giữ nguyên khi bạn đổi preset EQ.
- Chỉnh kỹ bằng cách kéo nút tròn trên đồ thị, hoặc chuyển sang 10 thanh trượt từ 31 Hz tới 16 kHz. Các preset tăng đã tự hạ Preamp để chừa chỗ. Nếu viên limiter nhỏ cứ nhấp nháy, kéo Preamp xuống thêm chút nữa.
- Gạt công tắc EQ sang Tắt rồi Bật để so, ưng ý thì lưu thành preset của riêng bạn.
Đọc tiếp: EQ là gì, cách chỉnh EQ nghe nhạc hay hơn và phần mềm nghe nhạc có EQ.